سؤالات مهم درس تحليل محتوا
« سؤالات مهم درس تحليل محتوا »
1. تاريخچه پيدايش و گسترش تحليل محتوا را بيان نمائيد:
تجزيه و تحليل محتواهاي متون مختلف به زماني نسبتاً دور بر ميگردد. اين تكنيك در يونان باستان و بعدها در قرن هفتم ميلادي در فلسطين براي استخراج تورات به كار برده شده است.
خصوصاً در ايران تجزيه و تحليل متون يعني جزء جزء كردن و يافتن ارتباط بين متون قرآني و تفاسير و نظم و نثر فارسي از گذشتهاي دور رواج داشته است. و در اين راه شيوهها و ضوابط نسبتاً قابل اعتمادي به كارگرفته ميشده است.
2. تحليل محتوا را تعريف كنيد:
روش پژوهشي علمي است كه محتواي پيامهاي ارتباطي را بصورت عيني، منظم، بصورت كمّي در آورده تا مورد تجزيه و تحليل و استنباط قرار دهيم.
3. اختلاف بر سر تحليل محتوا به روش كمي و به روش كيفي را بنويسيد:
اختلاف بر سر كمّي يا كيفي بودن يكي از مهمترين بحثها در تحليل محتوا است. و اكثريت با كساني است كه بر كمّي بودن تحليل محتوا تأكيد مي كنند. هانت معتقد است هدف تحليل محتوا قراردادن مقادير كمّي به جاي داوري هاي شهودي در مورد اهميت متون است.
4. تحليل محتوا به روش آميخته ( تركيبي) را توضيح دهيد:
استفاده از روش هاي كمّي از قدمت بيشتري در امر پژوهش برخوردار است. با اينحال اين روش به تنهايي نميتواند پژوهشگران را راضي نموده و نياز به اطلاعات بيشتر و سريعتر آنان، سبب شد دست به ابداع روشهاي كيفي بزنند تا بتوانند سريعتر به جامعه مورد بررسي خود نفوذ كرده و اطلاعات زيادي را در مدت زمان كمتري جمعآوري نمايند. بنابراين دركنار روش تحليل محتواي كمّي ميتوانيم براي تكميل اطلاعات خود از روشهاي كيفي نيز استفاده كنيم.
5. استفاده از تحليل محتوا در چه مواردي ضرورت دارد؟ ( كاربرد تحليل محتوا) - يكي را شرح دهيد؟
• آشكار سازي اختلاف در ارتباطات بين المللي
• تشخيص وجود تبليغ
• شناسايي اهداف:
تحليل محتوا در تعيين ميزان توجه به اهداف مصوب آموزش و پرورش در كتب درسي شيوه مناسبي است.
• تمركز يا گرايش ارتباط بين افراد، گروه ها يا مؤسسات
• توصيف نگرش و رفتارها در پاسخ به ارتباطات
• تعيين وضعيت روحي رواني و يا عاطفي افراد يا گروه.
6. مزيتهاي بهره مندي از تحليل محتوا را بنويسيد:
• پژوهشگر از طريق ارتباط مستقيم با متن با جنبههاي محتلف متن تعامل خواهد داشت.
• مي تواند مراحل اجراي پژوهش كمّي و كيفي را با هم انجام دهد.
• از طريق تجزيه و تحليل متون ميتواند ارزش تاريخي يا بينش فرهنگي دورههاي زماني مختلف را بيابد.
• آنقدر به متن نزديك مي گردد كه ميتواند جايگزينهايي براي مقولههاي خاص و روابط آنها تعيين كند.
• همچنين متن را با كد گذاري تجزيه و تحليل آماري كند.
• با هدف گسترش متن مي تواند به تفسير موضوعات متن بپردازد.
• پژوهشگر تحليل محتوا بينش خود را كه مدل پيچيدهاي از فكر بشر است توسعه ميبخشد.
7. اهميت تحليل محتوا را بيان نمائيد:
اهميت اين تكنيك بالاخص در آن است كه اين تحليل مي تواند بدون ارتباط با زمان و مكان، در مورد محتواها و منابعي كه در زمان هاي گذشته و يا در فرهنگ هاي ديگر توليد شده اند به كار گرفته شود. و از آن طريق اطلاعات پردازش شده،حتي در باره جوامع و فرهنگ هاي ديگر كه مطالعه مستقيم آن ها ديگر ميسر نمي باشد ، به دست آورده شود.
از طرف ديگر با اين تكنيك مي توان بدون پرداخت هزينه هاي زياد مالي و زماني به خصوصيات رواني و اجتماعي افراد و فرهنگ جامعه پي برد.
8. معايب تحليل محتوا را بنويسيد:
• زمان بر بودن( وارد كردن اطلاعات)
• كسل كننده بودن
• افزايش خطا
• در نظريه ها بر پايه خاصي نيست،بعضي اطلاعات كاسته مي شود و حذف مي شود - ذاتاً تقليل دهنده هستند، بيشتر به ارائه تحليل هاي آشكار مي پردازد به زمان اهميت نمي دهد.
9. حوزه هاي تحليل محتوا را نام ببريد:
• عمومي مانند روزنامه ها ،نوشتار ي و شنيداري ، ديداري مانند عكس ، فيلم
• تخصصي مانند رسانه هاي گروهي ،ادبيات،تحقيق
10. متغييرها بر چند نوعند:
كمّي :
الف:گسسته – اعشار پذير نيستند ( تعداد دانشجويان
ب: پيوسته – اعشار پذيرند( سن و وزن)
كيفي:
اعداد پذير نيستند و قابل اندازه گيري نيستند ( جنسيت ، تعداد فرزندان)
مثال ها: ميزان يادگيري دانشجويان متغيير وابسته
11. مراحل اجراي پژوهش علمي را نام ببريد :
• انتخاب موضوع
• بيان مسئله
• ضرورت پژوهش
• پيشينه پژوهش
• بيان گزارههاي مسئله( هدف / فرضيه/ سؤال)
• مشخص كردن متغيرها و مقياس سنجش آنها
• تعيين ابزار اندازه گيري
• مشخص كردن جامعه نمونه، حجم نمونه و روش نمونهگيري
• انتخاب روش پژوهش
• گرد آوري داده ها
• تنظيم و تلخيص داده ها
• تحليل داده و نتيجهگيري
• تدوين گزارش و اشاعه يافتهها
12. انتخاب موضوع داراي چه ويژگيهايي است؟
• به صرفه بودن از نظر هزينه و زمان
• وجود منابع اطلاعاتي
• وجود منابع مادي
• در حد توانايي پژوهشگر
• جديد بودن
• مورد علاقه پژوهشگر
• پژوهش پذير بودن
• اهميت داشتن و مفيد بودن
13. فرضيه يا سؤال پژوهشي را شرح دهيد و ويژگيهاي آن را بيان نمائيد:
فرضيه قلب پژوهش علمي است. فرضيه حدس سنجيده و خردمندانهاي است كه پژوهشگر بر اساس تجربه و مطالعه پژوهش هاي ديگران به دست مي آورد. فرضيه به صورت جمله خبري ارائه ميگردد.
ويژگيهاي فرضيه عبارتند از:
• با شواهد عقلي و حقايق علمي شناخته شده هماهنگ است.
• بدون ابهام و با سادهترين اصطلاحات بيان ميشود.
• آزمونپذير است و آزمون درستي يا نادرستي آن به طور كامل امكان پذير ميباشد.
• فرضيه عمدتاً رابطه بين دو يا چند متغير را پيش بيني ميكند.
• به نتايج مهم منجر ميشود.
• بايد به مسئلهاي كه در پژوهش بيان شده است پاسخ دهد نه به پژوهشهاي ديگر
• فرضيه بايد دقيق و اختصاصي باشد.
14. جامعه آماري را توضيح دهيد؟
شامل كليه افراد، اشياء و عناصري ميشود كه حداقل يك ويژگي مشترك دارند و مطالعه و تحقيق روي آنها انجام ميشود.
از آنجايي كه امكان بررسي تك تك افراد وجود ندارد تعدادي از افراد را انتخاب ميكنند و تحقيق روي آنها انجام ميشود و نتايج به جامعه كلي تعميم داده ميشود( جامعه نمونه)
15. نمونه گيري راتعريف كرده و انواع آن را نام ببريد:
نمونهگيري عبارتست از انتخاب افراد گروه نمونه از ميان اعضاي جامعه تعريف شده آماري بر اساس و قواعد خاص.
الف) تصادفي: ( تمامي افراد جامعه شانس برابر و يكساني براي انتخاب شدن دارند) اگر تك تك 1000 نفر شانس مساوي داشتند ( تصادفي يا احتمالي)
• احتمالي ساده – ليست تمامي افراد را داريم و به صورت تصادفي انتخاب مي شود( فاصله منظم وجود ندارد)
• منظم يا سيستماتيك به صورت منظم l=N/n
• طبقه اي – همه مانند هم هستند و منظم
ب) غير تصادفي – شرايط و شانس انتخاب برابر نيست.
• سهميهاي – شبيه سازي جامعه اصلي
• اتفاقي – بدون هيچ ملاكي اولين گروهي كه ما به آنها ميرسيم
16. برآورد حجم نمونه به چه صورت انجام ميشود؟و رابطه آن را با نمونه بيان كنيد؟
• بر اساس روش تخمين
• بر اساس روش هاي اماري
براي اينكه بتوانيم خطاي نمونه گيري را كاهش دهيم ميتوانيم حجم نمونه را افزايش دهيم. يعني با حجم زياد مي توان،اختلاف موجود با عدد واقعي را خنثي كنيم و خطاي تصادفي را كاهش دهيم.
17. انواع روش پژوهش را نام ببريد؟
• كمّي
• كيفي
• تحليل و محتوا
• آميخته
• تفاوت خوشه اي و طبقه اي
در طبقه اي فقط يكبار عمل دسته بندي انجام مي شود
در خوشه اي چند بار دسته بندي انجام مي گيرد.
18. ابزار هاي گردآوري اطلاعات را بنويسيد؟
وسيله اي كه به كمك آن اطلاعات را جمع آوري مي كنيم مانند:
1- كتابخانه اي ( آمار و جداول و سند ها)
2- ميداني ( فيلم و ... محقق خودش پي مي گيرد)
بين روش تحقيق و ابزار گرد آوري تفاوت وجود دارد.
19. تجزيه و تحليل داده ها در چند حيطه امكان پذير است؟
• آمار توصيفي
• آمار استنباطي
اطلاعاتي را كه جمع آوري كرديم به چه شكلي تجزيه و تحليل كنيم.
20. شيوه گردآوري اطلاعات را بيان كنيد؟
در تحليل محتوا لازم است براي گردآوري اطلاعات ابتدا مقوله ها ساخته شود. سپس واحد محتوا انتخاب شده و در نهايت به شمارش داده ها بپردازيم.
الف: انتخاب مقوله ها
• ويژگي مقوله ها
• ساخت مقوله ها
• آزمون مقوله ها( اعتبار بخشي به آزمون)
ب: انتخاب واحد محتوا
• واحد ثبت
• واحد زمينه
• كد گذاري
• آموزش كد گذار ها
ج: انتخاب روش شمارش
• فراواني
• وجود يا عدم وجود
• ضريب دهي
• شدت
21. اصول ساخت مقوله ها( اصول مقوله بندي محتوا) را نام ببريد؟
فراگير بودن مقوله اي وجود نداشته باشد كه براي آن اطلاعاتي نداشته باشيم. ( لازم است كه يكبار از اول تا آخر متن را بخوانيد و يا فيلم را ببينيم)
طرد متقابل – اطلاعاتي نداشته باشيم كه در دو دسته قرار بگيرد ( طوري بايد مقولهبندي كنيم كه در گزينهها دو حالت نباشد) مثلاً هم در كمدي و هم در سينمايي
همگني يا استقلال
22. ويژگي مقوله ها
منظم بودن از يك روش تبعيت كنيم( از ابتدا تا انتها)
عيني بودن هر چه كه گفتيم يك استدلالي در پشت آن باشد( مستند بودن)( صريح و واضح و روشن دستهبندي كنيم)
عموميت داشتن در نظر گرفته باشيم و حالت جامعيت در كل اطلاعات وجود دارد. تمام نكتههايي كه در مطالب وجود دارد.
23. تعريف علمي مقوله ها: يعني محتوا بر طبق قوانين عيني كد گذاري و سپس فراواني محاسبه شود.
كد گذاري: يعني اطلاعات خام را به طور سيستماتيك به واحدهايي تبديل كنيم تا بتوانيم به توضيح دقيق خصوصيات محتوا بپردازيم.
نكته: جريان كد گذاري و دسته بندي مقوله ها با اطلاعات و فرضيههاي تحقيق ارتباط مستقيمي دارد.
عيني بودن: يعني اينكه مقوله ها و مضاميني كه محتواي ارتباطات به وسيله آنها تقسيم مي شود بايد به گونه اي شفاف و صحيح تعريف شود. كه توانايي اثبات مجدد آنها وجود داشته باشد.
منظم بودن : يعني مشخصات موضوع مورد بررسي و محتواي مقوله بايد در ارتباط با اجزاء و عناصر تركيب كننده آن و در درون يك سيستم متجلّي گردد به عبارت ديگر محتوا بر اساس قواعد روشن و ثابتي انتخاب شود.
24. آزمون مقولات را شرح دهيد:
براي اينكه مطمئن شويم مقولات انتخابي درست است مي توان از محققان ديگري خواست تا براي همان متن مقوله تهيه كنند و يا خود پژوهشگراني كه مي خواهند تحليل كنند در شرايط مكاني يا زماني متفاوت يك بار ديگر متن را مقوله بندي كنند و با مقوله بندي اوليه مقايسه شوند.
25. واحد محتوا چيست؟ و به چند دسته تقسيم مي شود؟
واحد محتوا به بخش ها و اجزاء محتوا گفته ميشود كه در تحليل محتوا مورد توجه محقق است. محتوا به دو نوع واحد ثبت و واحد زمينه تقسيم مي گردد.
26. واحد ثبت ( كمي) را شرح دهيد و شامل چه بخش هايي است؟
واحد تجزيه و تحليل، شخص يا چيزي است كه مورد مطالعه قرار مي گيرد و در تحليل محتوا معمولاً آن را واحد ثبت مي نامند.
• كلمه(نماد): معمولاً كوچكترين واحد ثبت است. به كار بستن اين واحد ، فهرستي از فراواني هاي كلمات را به دست خواهد داد. از مزاياي آن مي توان مرز بندي و تفكيك در واحد ثبتي را نام برد.
• مضمون : در ساده ترين نوع خود به شكل يك جمله مطرح مي شود و مفيد تر از كلمه است. مهمترين مورد معرف مضمون، در تحليل تبليغات و مطالعهي نگرشها ، تصورات،سو گيري ها و ارزشها است.
• كاراكتر: معمولاً در مورد رمانها، نمايشنامه ها و فيلم ها ، كاراكتر ( شخص) را واحد ثبت محسوب مي كنند. و به تحليل ويژگي هاي شخصيتي و پايگاه طبقاتي و نژادي آنان مي پردازد.
• پاراگراف:كمتر از كلمه و مضمون به عنوان واحد تجزيه و تحليل به كار رفته است. مشكل عمده ي پاراگراف اين است كه به خلاف كلمات،معمولاً حاوي موضوعات و مضامين متعدد است و به همين دليل از امتياز « طرد متقابل» بي بهر ه است.
• آيتم(مورد): مورد يا ايتم بزرگترين واحد ثبت است و به كل يك كليشه واجد پيام اطلاق مي شود . مورد ممكن است كل يك مقاله، كتاب،سخنراني يا امثال انها باشد.
27. واحد زمينه چيست و شامل چه بخش هايي است؟
مجموعه كلمات جمع شده اند و زمينه متن را به وجود آورده اند.
• معنا : محقق علاوه بر اينكه در پي تعداد وقوع كلمات است در جستجوي چگونگي تحت تأثير قرار گرفتن كلمات نيز هست.
• مفهوم: واحد پيچيدهتري است شامل مجموعهاي از كلمات كه با هم مبين يك انديشهي به خصوص خواهدبود.
28. كد گذاري ( رمز گذاري) اطلاعات را تعريف كنيد:
يكي از مراحل كار در تكنيك تحليل محتوا است. پس از اينكه مقولههاي اصلي انتخاب شد، در صورت لزوم مقوله هاي فرعي را نيز مشخص ميكنيم و براي سهولت در شمارش و كاهش خطا از كد ها استفاده ميكنيم.
آموزش كد گذارها: افرادي كه محتواي پيام را بر اساس كد ها طبقه بندي ميكنند، بايد آموزشهاي لازم را طي نمايند تا بتوانند ويژگيهاي عمده را كه طبقه بندي بر اساس آنها انجام ميشود تشخيص دهند.
29. قواعد شمارش كدامند؟ توضيح دهيد:
شمارش عناصر موجود، حضور يا عدم حضور عناصر خاص، شدت، جهت، فن مقايسه زوجي، فن درجه بندي كيو و رويكرد ذره اي،فنوني است كه پژوهشگر در هنگام شمارش واحد هاي تحليل ، به كمك آنها منابع را بررسي نمايد.
1- بر اساس فراواني
2- حضور يا عدم حضور
3- وزن دهي يا ضريب دهي
4- اندازه گيري شدت
بر اساس فراواني: ساده ترين نوع شمارش ، يك كلمه چند بار تكرار شده ، تعداد فراواني،تعداد حضور در يك فيلم، چند دقيقه از اخبار سياسي بود.( تعداد دفعات تكرار)
حضور يا عدم حضور: تعداد دفعات ملاك نيست فقط حضور يا عدم حضور مهم و تعداد دفعات ملاك نيست و مطرح شدن آن مورد توجه است. حتي اگر 5 بار هم باشد 1 بار مي شماريم)
وزن دهي يا ضريب دهي: جايگاهي كه آن مطلب آمده مهم است. تفاوت قائل مي شويم به مطلبي كه در يك روزنامه در صفحه اول و با فونت 18 چاپ شده و در يك روزنامه در انتهاي يك صفحه و ريز چاپ شده . مي خواهيم بگوئيم كه براي آن روزنامه چه مقدار اهميت داشته است. مثل تعداد واحد يكدرس در يك رشته ضريب 2 يا 3 دارد.
مثلا در يك روزنامه 1 بار آمده با وزن 4 و در يك روزنامه 1 بار با وزن 2
يك دستور العمل را قرار مي دهيم مثلاً صفحه اول 4 صفحه دوم 3 صفحه سوم 2 پائين صفحه سوم 1
اندازه گيري شدت: براي بررسي شدت يك جمله بايد سه نكته را در نظر داشت و سنجيد:
1- يافتن جملاتي كه داراي بار ارزشي هستند.
2- جهت بار ارزشي جمله( مثبت يا منفي)
3- اندازه گيري شدت بار ارزشي جمله
30. چگونگي اندازه گيري شدت را شرح دهيد:
4- الف) فن مقايسه زوجي
5- ب) فن درجه بندي كيو
6- ج) رويكرد ذره اي
31. خطاي ابهام در قضاوت را شرح دهيد:
زماني اتفاق مي افتد كه ما تعاريف جامع و كاملي براي تعاريف داشته باشيم. و بايد همان درك و مفهومي كه براي ما روشن شده به دستيار كد گذار بگوئيم تا خطاي ابهام به وجود نيايد.
خطاي كد گذاري: دركه محقق دارد شايد دستيارهاي او نداشته باشند و بايد از آنها آزموايش گرفت تا كدها يكسان باشند و خطاي كد گذاري صورت نگيرد. و اگر بعد از آموزش باز هم كدگذاري را ياد نگرفت از كدگذارهايي استفاده شود كه فهم آنها با محقق يكي باشد. بايد فهم مشتركي بين محقق و كدگذار ها به وجود آمده باشد.
32. اعتبار روايي را توضيح دهيد:
يعني در تعاريف سنديت وجود داشته باشد ، سرقت را با ذهنيت خودمان به نحوي ارائه كنيم كه بقيه هم به همان برسند. بايد به گونه اي باشد كه قابل درك براي همه جامعه باشد. سنديت مطالب قابل درك : اگر چندين بار ديگر انجام شود به يك نتيجه برسد. اعتبار براي اينكه به اعتبار برسيم 2 تا از درون بسنجيم و 2 تا از بيرون
33. چرا داورها به يك نتيجه يكسان نمي رسند؟
استمپل عدم توافق داوران را ناشي از سه عامل مي داند:
1- عدم تعريف طبقه ها به اندازه كافي
2- عدم موفقيت داوران در رسيدن به يك چارچوب داروي
3- سهل انگاري
34. انواع روشهاي تعيين روايي را بيان نمائيد؟
يكي از اتفاقاتي كه در تحقيقات كلان اتفاق ميافتد
زماني روايي كار بالاست كه نتايج اعلام شده از بطن تحقيق استخراج شده باشد نه اينكه نظر شخصي در آن دخالت كند.
روايي:
1- روايي وابسته به محتوا
2- روايي وابسته به سازه
3- روايي وابسته به ملاك
در روايي وابسته به محتوا ،متغيير هايي كه توسط يك پژوهشگر انتخاب ميشود همان متغييرها بايد مورد پژوهش قرار بگيرد.
در روايي وابسته با سازه صفتهايي را كه مورد نظر داريم و در تحقيق به كار بردهايم بايد در رابطه با همان صفات صبحت كنيم.