سؤالات مهم درس روش تحقیق
بسمه تعالي
سؤالات مهم درس روش تحقیق
( استاد: جناب آقاي دكتر شاه محمدی )
1- علم چيست؟
توافق فكري و وحدت نظر بين ديدگاههاي انديشمندان است.
2- هدف علم چيست؟ پاسخ به سؤالات و يافتن رابطه علت و معلولي
3- نقش علم را بيان نمائيد؟ ايجاد قوانين و اصول كلي در خصوص چگونگي اتفاق حوادث
4- تئوری را تعریف کرده و هدف از آن را بیان نمائید ؟
تئوری عبارت است از مجموعه بهم پیوستهای از تعاریف، مفاهیم، قضایا و موضوعاتی که پدیدهای را بطور منظم و مرتب بیان میکند و روابط بین متغییرها را تعیین میکند و هدف از آن تشریح پدیدههای مختلف در نظر گرفته میشود.
5- هدف تئوري چيست؟ پيش بيني و تشريح پديده هاي مختلف
6- تحقیق را تعریف نمائید ؟
کوششی منظم و نظاممند که برای کشف مجهولات و يافتن پاسخ سؤالات و
نيز اصول، قواعد و قوانین حاکم بر عملکرد پدیدهها و رویدادها انجام میگیرد.
7- ویژگی های یک تحقیق علمی را شرح دهید؟
- در آن از روش های علمی استفاده شود.
- سیستماتیک و نظامدار است.
- قابیلت آزمون داشتن را دارا باشد.
- قابلیت تعمیم در تحقیق وجود داشته باشد.
- یک تحقیق خوب باید هدفمند باشد.
8- نيازهاي انجام يك تحقيق را تشريح نمائيد؟
نياز اقتصادي: بودجهاي است كه محقق در اختيار خواهد داشت و بايد چنان طرحي تهيه كند كه بودجه تخصيص يافته به امر تحقيق كافي باشد و كار تحقيق نيمه كاره و بدون تيجه باقي نماند.
نياز انساني: محقق بايد همكاران مورد نياز براي انجام تحقيق را تعيين و آنان را تحت آموزش قرارداده و اين عده بايد نسبت به كارهايي كه به آنان واگذار مي شود آشنايي و بصيرت لازم را داشته باشند.
9- ويژگيهاي محقق را نام ببريد :
داراي شرايط علمي و شرايط عمومي
شرايط عمومي:
الف: نسبت به حقايق منصف باشد
ب: صبور و پر طاقت باشد
ج: به كاري كه انجام مي دهد علاقمند باشد و انگيزه كاري داشته باشد.
د: هوش بالا و قدرت استدلال داشته باشد.
شرايط علمي:
الف: تخصص و دانش كافي داشته باشد
ب: با روشهاي علمي مورد استفاده در انجام تحقيق آشنا باشد.
10-هدف از تحقيق را نام ببريد:
· بررسي و ارزيابي نظريه ها
· ارائه نظريه جديد
· حل مشكل
11-فرآیند تحقیق را توضیح دهید و یک مورد از آن را شرح دهید؟
فرايند انجام يك تحقيق پنج فصل دارد كه عبارتند از كليات، ادبيات تحقيق، روشتحقيق، جداول و نمودارها و نتايج و پيشنهادها
1) فصل اول : کلیات، بیان موضوع یا مسئله با توضیح درباره آن- اهميت و ضرورت تحقيق – هدف – سؤالات و فرضيه در فصل اول قرار ميگيرند.
2) فصل دوم : ادبیات تحقیق، جمعآوری و طبقهبندی دادهها ( كليه نظريههاي مرتبط و موجود با عنوان تحقيق را شناسايي و ارائه ميدهد)
3) فصل سوم : ارائه روش تحقیق مناسب، غالباً بر اساس موضوع ، نگرش محقق و ... مورد استفاده قرار ميگيرد.
4) فصل چهارم : جداول و نمودارها، تجزیه و تحلیل اطلاعات بر اساس دادههاي آماري استخراج و بصورت رسم جداول و نمودارها ارائه ميشود.
5) فصل پنجم : نتایج و پیشنهادها، يافتههاي تحقيق مورد بررسي و سنجش قرار ميگيردتا راه كارهائي ارائه دهد و همچنين پيشنهاد ميدهد كه چگونه مشكلات برطرف شود.
12- تحقيقات علمي بر دو مبنا انجام مي پذيرند: 1- هدف 2- روش
13- انواع تحقيقات علمي براساس هدف را نام برده و شرح دهيد:
1) تحقيقات بنيادي: در جستجوي كشف حقايق، واقعيتها و شناخت پديدهها و اشياء ميباشد كه مرزهاي دانش بشر را توسعه داده و قوانين علمي را كشف نموده و به تبيين ويژگيها و صفات يك واقعيت ميپردازد.
2) تحقيقات كاربردي: جهت رفع نيازهاي بشر و بهبود و بهينه سازي ابزارها، روشها ، اشياء و الگوها مورد استفاده قرار ميگيرد.
3) تحقيقات علمي: اين تحقيقات را بايد تحقيقات حل مساله يا مشكل ناميد و آنها را نوعي تحقيقات كاربردي محسوب كرد.
14- انواع تحقيقات علمي براساس ماهيت و روش را نام برده و شرح دهيد :
1) تاريخي: تجزيه، تحليل، تعبير و تفسير وقايع به منظور كشف ويژگيهاي عمومي و مشترك جهت پيش بيني وقايع مشابه در آينده.
2) توصيفي: توصيف، تجزيه و تحليل شرايط موجود به صورت عيني و واقعي.
3) همبستگي: بررسي ميزان تغييرات يك يا چند عامل در اثر تغييرات يك يا چند عامل ديگر از طريق محاسبه ضريب همبستگي.
4) تجربي(آزمايشي): بررسي امكان وجود روابط علت و معلولي از طريق آزمايش و به شكل انتخاب و قراردادن يك يا چند گروه به نام گروه تجربي (آزمايشي) تحت شرايط ويژه و مقايسه نتايج حاصله با گروه كنترل(شاهد_گواه)
5) علّي: بررسي امكان وجود روابط علت و معلولي(علّي) از طريق مطالعه نتايج موجود و زمينه قبلي به منظور يافتن علت عمل انجام شده.
15- منابع تحقيق تاريخي كدامند؟
منابع دست اول :
گزارش شاهدان عینی
است که در واقعه شرکت داشتهاند و شامل موارد زیر هستند :
الف: اسناد و مدارک: گزارشهایی که توسط شرکتکنندگان در واقعه و
يا شاهدان عيني نگهداري و نوشته میشود مانند خاطره، نامه، رأی دادگاه، فيلم و
عكس.
ب:
گواهی شفاهی: یعنی گزارش لفظي یک شاهد از يك واقعه يا شركت
كننده در يك واقعه كه در يك مصاحبه که در یک مصاحبه شخصی بدست میآید و ميتوان
آنها را ثبت يا رونوشت آنها را تهيه كرد.
منابع دست دوم :
گزارشهايي است كه گزارشگر ناظر عيني واقعه نبوده بلكه آنچه را كه مشاهدهگر واقعه گفته با نوشته گزارش ميكند. منابع دست دوم براي تحقيق ارزش محدودي دارد زيرا انتقال اطلاعات از فردي به فرد ديگر ممكن است اشتباهي را سبب شود و محققان تاريخي هنگامي از منابع دست دوم استفاده ميكنند كه اطلاعات دست اول وجود نداشته باشد.
16- تحقيقات توصيفي چند نوع است تشريح نمائيد:
سه نوع( پهنا گر، پيمايشي و ژرفا نگر)
پهنانگر: بمنظور مشاهده و مطالعه جوامع در سطح وسيع براي اينكه اطلاعات، خصوصيات و ويژگي عمومي مسايل و موضوعات را تبيين كند.
ژرفا نگر: يك موضوع خاص و سعي در جمع آوري اطلاعات بيشتر در باره آن ( علت و معلول را بيان مي كند)
پيمايشي: تحقيقاتي كه به دنبال ديدگاهها ، نظرات و ويژگي افراد است و در پرسشها بدنبال ارزش مي گردد. متداولترين روش براي تعيين ارزشها ، نظرات و عقايد افراد يك جامعه است.لبزلر تحقيقات پيمايشي پرسشنامه است.
17- تحقيق همبستگي را شرح دهيد:
بدنبال روابط و همبستگي متقابل يك مجموعه ، يعني تعيين تغييرات در يك مجموعه و كشف وجود رابطه بين دو گروه است. و در تحقيق پيمايشي بسيار متداول است .
18- همبستگي غالباً به دنبال پاسخ دادن به سه سؤال است:
ü بين اطلاعات رابطه وجود دارد يا خير
ü حوادث در يك جهت حركت كرده اند يا خير ؟ يا در جهت مخالف؟
ü حوادث ضعيف حركت مي كنند يا قوي؟
19- تحديد موضوع يا مسأله منجر به چه اهداف اساسي در پژوهش مي گردد:
ü كاربردي كردن پژوهش، مسأله يا مشكل
ü ژرفا نگري و رسيدن به راه حل هاي دقيق تر و قطعي تر
ü تشخيص درست و بهتر مسأله
ü اشتقاق فرضيه هاي آزمون پذير از قلمرو مسأله يا مشكل
20- تفاوت مسئله و سئوال را بیان نمائید ؟
ü مسئله تحقیق همان پرسش اصلی یا مشکلی است که تحقیق برای جواب دادن به آن شکل گرفته است. اما سوالات ابعاد فرعی و خرد شده مسئله اصلي است.
ü سوالات تحقيق، پرسش هايي هستند كه از محدود كردن و تجزيه و تحليل مسأله بدست ميآيند.
21- ويژگي هاي مسأله را بيان نمائيد:
ü روشني: يك پرسش آغازي خوب بايد روشن و بدون ابهام باشد
ü عملي بودن: يك پرسش آغازي خوب بايد عمل شدني باشد
ü مرتبط بودن: يك پرسش آغازي خوب بايد به عنوان خط راهنماي تحقيق در علوم اجتماعي به كارآيد.
22- انواع سؤال تحقيق را نام ببريد:
ü سؤالهاي توصيفي
ü سؤالهاي رابطه اي
ü سؤالهاي تفاوتي
23- فرضيه را تعريف نمائيد؟:
يك حدس و احتمال زيركانه مبتني بر دانش يا تجربه
24- ویژگی های یک فرضیه خوب را بیان نمایید ؟
ü روشن باشد یعنی تمام متغییرهای آن باید تعریف شوند
ü فارغ و آزاد از قید تعصبات باشد و ورود هر نوع نگرش در آن ممنوع باشد.
ü مشخص باشد یعنی باید رابطه بین متغییرها معین باشد
ü آزمونپذیر باشد یعنی باید با روشهای تحقیق موجود قابل آزمایش باشد.
در ارزيابي يك فرضيه به موارد زير دقت نمائيد:
ü آيا فرضيه قابل هضم و درك هست يا خير؟
ü آيا همسو و همجهت با حقايق مسلم علمي هست يا خير
ü نتايجي كه از آزمون بدست مي آيد راه حل است ياخير؟
25- منابع تهيه و تدوين فرضيه كدامند؟
1- حدس 2- فرهنگ جوامع 3- نشأت گرفته از علوم مختلف 4- تجربه
26- انواع فرضيه را نام ببريد:
1- توصيفي ) وصف يك متغير – بيان وضعيت و چگونگي ارائه تصوير واقعي يك چيز است.
2- ارتباطي ) رابطه بين چند متغير را بيان ميكند مانند بيكاري و افزايش جرم
3- مقايسهاي ) تفاوت دو يا چند متغيير را با يك يا چند متغير بررسي ميكند و داراي پيچيدگي است.
27- تعریف متغیر و کاربرد آن را بیان نمائید ؟
به ویژگی یا
صفت یا عاملی اشاره می کند که بین افراد جامعه مشترک بوده و میتواند مقادیر کمّی
و ارزشی متفاوتی داشته باشد. و کاربرد آن شناخت علت یا عوامل پیدایی یا تغییر
موضوع مورد تحقیق است.
28- انواع متغير را نام ببريد:
الف: بر اساس ارزش: متغيرهاي كمّي، متغيرهاي كيفي، متغيرهاي دو وجهي
ب: بر اساس رابطه: متغيرهاي مستقل، متغيرهاي وابسته، متغيرهاي واسطه
ج: بر اساس نقش: متغيرهاي علّي، متغيرهاي توصيفي
29- انواع متغیر بر اساس ارزش را توضیح دهید ؟
ü متغییرهای کمی : قابل اندازهگیری میباشند ( قد، وزن و ... )
ü متغییرهای کیفی : عدد به خود نمیگیرند و ارزشهای کیفی دارند ( خوش خلقی، شجاعت و... )
ü متغییرهای دو وجهی : هم ارزش کمی و هم کیفی به خود می گیرند ( جنس، شغل و ... )
30- انواع متغیر بر اساس رابطه را توضیح دهید ؟
ü بر اساس رابطه علّي: علت وقوع را بيان مي كند- يك متغير مستقل است.
ü بر اساس رابطه توصيفي: وصف ويژگي هاي مختلف يك چيز را بيان مي كند.
ü بر اساس رابطه دو ارزشي: داراي دو ارزش است.
31- چارچوب نظري را بيان نمائيد:
مجموعه شبكة منطقي علمي كه متغييرها را از شيوههاي مختلفي به يكديگر وصل و تعريف ميكند. ديدگاههاي علمي مربوط به متغييرهاي مختلف را بيان ميكند.
32- ويژگي چارچوب نظري را بيان نمائيد:
ü شناسايي و تعيين متغيير ها
ü چگونگي رابطه بين متغيير هاي مستقل و وابسته
ü پاسخ به اين سؤال كه چرا ما انتظارداريم رابطه بين متغيير ها اينگونه باشد.
33- نمونه گيري جامعه آماري را تعريف كنيد:
ü به كليه افرادي كه داراي ويژگيهاي مشترك هستند، جامعه آماري گويند. ( تعيين مقدار مشخصي از جامعه آماري)
ü تعدادی از افراد جامعه که صفات آنها با صفات جامعه مشابهت داشته و معرف جامعه بوده و از تجانس و همگنی با افراد جامعه برخوردار باشند.
ü فرايندي كه طي آن تعدادي از واحدها بگونه اي انتخاب شوند كه معرف جامعه بزرگتر باشند.
34- انواع نمونه گیری را بیان نمائید ؟
1- احتمالي 2- غير احتمالي
35- نمونه گيري احتمالي را توضيح داده و انواع آن را شرح دهيد:
در اين نمونه گيري محقق شانس برابر به هریک از افراد جامعه میدهد و قابل تعمیم است شامل نمونهگیریهای تصادفی، منظم و يا سيستماتيك طبقهبندي شده - خوشهای میباشد.
üنمونه گيري احتمالي سيستماتيك يا منظم: افرادي كه انتخاب مي شوند با فاصله معيني از يكديگر باشند.
üنمونه گيري احتمالي خوشهاي: بسيار دقيق اما كار بسيار سختي است و زمان زيادي مي برد.
üنمونه گيري احتمالي طبقه بندي شده.
36- نمونه گيري غير احتمالي را توضيح داده و انواع آن را شرح دهيد:
در اين نمونه گيري افراد جامعه شانس برابر ندارند و محقق میتواند نظرات خود را در انتخاب واحدها اعمال کند و قابلیت تعمیمپذیری ندارد و شامل نمونههای در دسترس، هدف دار و سهمیهای میباشد.
ü نمونه گيري غير احتمالي در دسترس: به راحتي اجزاء نمونه يافت مي شود.
ü نمونه گيري غير احتمالي هدفدار: بر اساس ويژگي هاي مد نظر مخاطبين را پيدا مي كنيم.
ü نمونه گيري غير احتمالي سهميه اي: در تحليل محتوا مورد استفاده قرار مي گيرد. به هر گروه از جامعه آماري سهميه مي دهيم و فقط و فقط آنها را مي سنجيم.
37- انواع روشهای جمع آوری اطلاعات را بیان نمائید ؟
· کتابخانهای : محقق اطلاعات مورد نیاز خود را در اختیار ندارد و اطلاعات مربوط به گذشته دور يا نزديك را از طریق مطالعه کتابها یا فیشهای تحقیق جمعآوری، ثبت و نگهداري میکند.
· میدانی : يكي از مهمترين روشهاي تحقيق مشاهده است، در اين روش محقق درباره موضوعي خاص در جامعه به تحقيق مي پردازد و اطلاعات را جمع آوري ميكند يعني موضوع مورد مطالعه در اختيار محقق قراردارد و بدان دسترسي دارد. به طور كلي تحقيق ميداني به مفهوم ارتباط مستقيم و رويارويي محقق با پديدههاي مورد مطالعه است. براي جمعآوري اطلاعات در اين روش از ابزار پرسشنامه بهره گيري ميكنيم.
38- انواع روشهای جمع آوری اطلاعات ميداني را نام ببريد؟
· مشاهده، مصاحبه، پرسشنامه و فيش برداري
39- ویژگی های یک پرسشنامه چیست ؟
- از نظر اجرا نسبت به سایر روشهاي جمع آوري اطلاعات، آسانتر و
عملیتر است.
- وقت و هزینه کمتري نیاز دارد.
- نمونه بیشتری را میتوان مورد مطالعه و بررسی قرار داد
- شرایط برای تمام پاسخ گویان یکسان است زيرا عواملي چون احساسات و عواطف، تصورات
ذهني محقق در آن مؤثر نيست.
40- انواع پرسشنامه را بیان نمائید ؟
- پرسشنامه بسته يا منظم : به گونهای طراحی میشود که پاسخگو جوابهای مشخصی را ارائه نماید. در اين نوع پرسشنامه احتمال دارد جوابهاي منظور شده كافي نباشد و در نتيجه اطلاعات ناقص بدست آيد.
- پرسشنامه باز ( آزاد ) : پاسخگو آزادی عمل بیشتری دارد و میتواند با توضيح بيشتر مقصود خود را به خوبي روشن سازد.